Botstressletsels bij hardlopers
Van botstressreactie tot stressfractuur
Bot is levend weefsel dat zich voortdurend aanpast aan de belasting waaraan het wordt blootgesteld. Tijdens het lopen moet het skelet duizenden belastingscycli verwerken. Wanneer die belasting gedurende langere tijd groter is dan het vermogen van het bot om te herstellen en zich aan te passen, kan een botstressletsel ontstaan.
Een botstressletsel is geen alles-of-nietsverhaal. Het kan variëren van een vroege stressreactie in het bot tot een echte stressfractuur.
Wat gebeurt er met je bot tijdens het lopen?
Tijdens het lopen wordt je skelet bij iedere stap belast. Die belasting veroorzaakt kleine veranderingen in het botweefsel. Dat is op zichzelf geen probleem: bot is levend weefsel dat voortdurend wordt afgebroken, hersteld en opnieuw opgebouwd.
Na belasting heeft het bot tijd nodig om van deze veranderingen te herstellen en zich aan de belasting aan te passen. Wanneer belasting en herstel voldoende in evenwicht zijn, kan het bot zijn structuur onderhouden en zich aanpassen aan de eisen die eraan worden gesteld.
Meer belasting betekent daarbij niet automatisch meer botopbouw. Bot reageert vooral op relatief krachtige en nieuwe mechanische prikkels. Wanneer dezelfde belasting heel vaak wordt herhaald, zoals tijdens een lange duurloop, neemt de extra prikkel voor botopbouw af.
Van botstressreactie tot stressfractuur
Wanneer het bot onvoldoende tijd of mogelijkheden krijgt om de herhaalde belasting te verwerken, kan de normale balans tussen belasting en herstel verstoord raken. Er kan dan een botstressletsel ontstaan.
In een vroege fase spreken we van een botstressreactie. Het bot is dan overbelast, maar er is nog geen sprake van een echte breuk. Wanneer de belasting blijft doorgaan en het herstel onvoldoende kan volgen, kan de botstructuur verder verzwakken en kan uiteindelijk een stressfractuur ontstaan.
Een botstressreactie en een stressfractuur zijn daarom geen twee volledig afzonderlijke blessures, maar verschillende stadia binnen hetzelfde spectrum van botstressletsel.
Een vroege botstressreactie hoeft echter niet door te evolueren naar een stressfractuur. Wanneer het probleem tijdig wordt herkend en de belasting voldoende wordt aangepast, krijgt het bot de kans om te herstellen.
Waarom ontstaat een botstressletsel?
Een botstressletsel ontstaat meestal niet door één verkeerde training. Vaak is er gedurende een bepaalde periode een verandering in de belasting die het bot moet verwerken, bijvoorbeeld door meer kilometers, intensievere trainingen, meer hoogtemeters of een snelle hervatting na een periode van minder lopen.
Maar belasting is slechts één deel van het verhaal. Ook energiebeschikbaarheid, hormonale gezondheid, voeding, herstel, eerdere botstressletsels en bepaalde medische factoren kunnen beïnvloeden hoe goed het bot zich aan training kan aanpassen.
Een botstressletsel ontstaat daarom vaak door een combinatie van de belasting op het bot en het vermogen van het bot om daarvan te herstellen en zich eraan aan te passen.
Hoe voelt een botstressletsel?
De klachten bij een botstressletsel kunnen verschillen afhankelijk van de locatie en de ernst van het letsel. Vaak ontstaat de pijn tijdens belastende activiteiten zoals lopen of springen en is ze vrij lokaal aanwezig.
In een vroege fase kunnen de klachten nog beperkt zijn. Naarmate het letsel meer geïrriteerd raakt, kan de pijn gemakkelijker worden uitgelokt en ook optreden tijdens wandelen of andere dagelijkse activiteiten.
Belangrijk is dat de hoeveelheid pijn niet noodzakelijk overeenkomt met de ernst van het botstressletsel. Alleen op basis van hoeveel pijn je voelt, kun je dus niet bepalen hoe ernstig het letsel is.
Niet ieder botstressletsel is hetzelfde
De locatie van een botstressletsel speelt een belangrijke rol in het herstel en de aanpak.
Low-risk locaties
Hebben doorgaans een gunstiger herstel en een kleiner risico op complicaties.
High-risk locaties
Kunnen moeilijker genezen of grotere gevolgen hebben wanneer ze verder worden belast. Deze letsels vragen daarom een voorzichtigere aanpak en soms aanvullende medische opvolging.
De locatie van het letsel bepaalt dus mee hoeveel belasting mogelijk is en hoe de terugkeer naar lopen wordt opgebouwd.
Hoe wordt een botstressletsel vastgesteld?
De diagnose begint met het klachtenverhaal en een gericht klinisch onderzoek. Daarbij kijken we onder andere naar de plaats van de pijn, het verloop van de klachten en hoe het bot reageert op belasting.
Wanneer er een vermoeden bestaat van een botstressletsel, kan aanvullende beeldvorming nodig zijn. Een röntgenfoto kan vooral in een vroege fase nog normaal zijn. MRI kan veranderingen in het bot vaak vroeger zichtbaar maken en helpt om de locatie en uitgebreidheid van het letsel te beoordelen.
Hoe behandelen we een botstressletsel?
Bij een botstressletsel is het vaak nodig om het lopen tijdelijk te stoppen, zodat het bot voldoende kans krijgt om te herstellen. Hoe lang en hoe strikt de belasting moet worden beperkt, hangt af van het specifieke letsel.
Dat betekent echter niet dat alle fysieke activiteit moet worden vermeden. Waar mogelijk proberen we conditie en algemene belastbaarheid te behouden, terwijl we met aangepaste oefeningen de belastbaarheid van het bot geleidelijk opnieuw opbouwen.
Naarmate het herstel vordert, werken we stap voor stap toe naar een hervatting van het lopen. Daarbij streven we ernaar om niet langer dan noodzakelijk te ontlasten, maar ook niet sneller op te bouwen dan het bot aankan.
Tegelijk kijken we naar factoren die mogelijk hebben bijgedragen aan het ontstaan van het letsel, zoals trainingsopbouw, herstel en energiebeschikbaarheid.
Het doel is niet alleen dat het bot herstelt, maar ook dat je lichaam opnieuw voldoende belastbaar wordt om de belasting van het lopen te verwerken.
Pijn die telkens terugkomt tijdens het lopen?
Pijn bij impactbelasting kan verschillende oorzaken hebben. Bij Adapt2Run onderzoek ik waar je klachten vandaan komen en of een botstressletsel een mogelijke verklaring is. Wanneer verder onderzoek aangewezen is, verwijs ik je door voor medische evaluatie. Vervolgens bepalen we samen hoe je veilig en geleidelijk kunt terugkeren naar het lopen.